Khí hậu Việt Nam đặt ra những bài toán rất riêng cho vật dụng hằng ngày: mưa rào ập xuống khi đang chạy xe máy giữa phố, nắng gắt như đổ lửa, gió bão, rồi những tuần nồm ẩm ướt sàn. Một phát minh hay cho khí hậu này phải cân được giữa kín nước và thoáng hơi, phải dễ thấy trên đường, gọn trong cốp xe, và an toàn khi người mặc đang di chuyển.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Minh. Tập này mình kể chuyện một cô thiết kế trang phục ở Sài Gòn, người quyết định làm một bộ áo mưa cho những người chạy xe giao hàng, sau khi thấy một anh giao hàng suýt ngã vì vạt áo mưa cuốn vào bánh xe.
Chiếc áo mưa cánh dơi và nỗi lo ít ai nói
Người đi xe máy ở Việt Nam quen với chiếc áo mưa cánh dơi: một tấm ni lông rộng trùm từ đầu, phủ cả người lái lẫn phần đầu xe. Nó rẻ, mặc nhanh, che được nhiều. Nhưng cô thiết kế để ý những điều người mặc hay bỏ qua.
Vạt áo rộng bay phần phật khi chạy nhanh, có lúc cuốn vào nan hoa hay bánh xe. Phần trùm đầu xe có khi che mất đèn và gương. Mũ trùm đầu làm người lái khó quay đầu nhìn hai bên. Gió mạnh thì cả tấm áo phồng lên như cánh buồm, kéo xe chao đảo.
Hôm cô chứng kiến anh giao hàng suýt ngã giữa ngã tư, vạt áo mưa đã quấn vào bánh sau. Anh dừng lại gỡ ra giữa dòng xe, mưa trắng trời.
Người chạy xe giao hàng đi mưa nhiều hơn ai hết, và cô quyết định làm cho họ một thứ an toàn hơn.
Kín nước và thoáng hơi: hai thứ kéo ngược nhau
Cô bắt đầu với áo mưa bộ, gồm áo và quần riêng, ôm người hơn, không có vạt thừa bay ra. Bản đầu dùng vải phủ nhựa dày, kín nước tuyệt đối. Anh giao hàng mặc thử một buổi chiều mưa, và về nhà ướt sũng, nhưng không phải vì mưa mà vì mồ hôi.
Đây là bài toán khó nhất của đồ đi mưa ở xứ nóng. Vải càng kín nước thì hơi nóng và mồ hôi bên trong càng không thoát ra được. Trời mưa ở Sài Gòn thường vẫn nóng, người lái vừa chạy vừa khuân hàng lên xuống, mồ hôi ra như tắm.
Cô thử nhiều loại vải, thêm những khe thoáng ở lưng và nách có vạt che phía trên để mưa không lọt vào mà hơi vẫn thoát ra. Cô bỏ lớp lót bên trong vì nó giữ nhiệt. Mỗi lần thay đổi, anh giao hàng lại mặc thử một ca mưa thật.
Không có loại vải nào vừa rẻ, vừa kín hoàn toàn, vừa thoáng hoàn toàn. Người thiết kế phải chọn điểm cân bằng hợp với người dùng của mình.
An toàn khi đang chạy xe
Cô liệt kê những gì áo mưa không được làm. Không được có phần nào đủ dài để cuốn vào bánh xe hay xích. Không được che đèn, che gương, che biển số. Không được làm người mặc khó quay đầu hay khó nghe tiếng còi.
Ống quần được bó gọn bằng dây dán ở cổ chân. Mũ trùm đầu được thiết kế để đội vừa bên trong mũ bảo hiểm, không che tầm nhìn hai bên. Cô thêm dải phản quang ở lưng, vai và ống quần, vì trời mưa tối, người đi xe khác rất khó thấy người mặc áo mưa màu tối.
Màu áo cũng được chọn vì an toàn: vàng tươi, cam, xanh lá sáng, những màu nổi bật giữa màn mưa xám. Cô biết nhiều người thích màu tối cho đỡ bẩn, nhưng với người đi đường nhiều giờ trong mưa, được nhìn thấy quan trọng hơn trông sạch.
Áo mưa không làm ai lái xe an toàn hơn, nhưng nó không nên làm cho việc lái xe trở nên nguy hiểm hơn.
Gọn trong cốp xe và bền qua mùa mưa
Người chạy xe giao hàng cần áo mưa luôn sẵn trong cốp hay trong ba lô, lấy ra mặc trong vài chục giây khi mưa ập xuống. Bộ áo đầu tiên của cô gấp lại vẫn to như cái gối, chiếm chỗ đựng hàng.
Cô đổi sang vải mỏng hơn ở những chỗ ít chịu mưa, làm túi đựng liền với áo để gấp gọn lại. Áo có khoá kéo to, mặc được khi tay đang ướt, đeo găng.
Cô cũng thử độ bền. Áo mưa bị gấp đi gấp lại mỗi ngày, bị phơi nắng khi để trên xe, bị cọ vào yên, vào thùng hàng. Những đường may và chỗ gấp là nơi thấm nước đầu tiên. Cô dán kín đường may và gia cố những chỗ hay gập.
Người giao hàng dùng áo mưa như dụng cụ lao động. Nó phải bền như một dụng cụ, không phải như một món thời trang.
Nắng, bão, nồm: những bài toán khí hậu khác
Áo mưa chỉ là một ví dụ. Khí hậu Việt Nam còn đặt ra nhiều bài toán khác cho người làm vật dụng. Nắng gắt sinh ra áo chống nắng, găng tay chống nắng, tấm phủ yên xe cho khỏi bỏng khi ngồi. Mùa bão sinh ra nhu cầu chằng chống mái nhà, tấm chắn cửa chống nước tràn.
Mùa nồm ẩm ở miền Bắc, khi sàn nhà và tường đổ mồ hôi, sinh ra nhu cầu hút ẩm, phơi đồ trong nhà, chống mốc cho tủ quần áo. Miền Tây mùa nước nổi lại có những bài toán riêng về đi lại và cất giữ đồ đạc.
Mỗi vùng khí hậu là một kho đề tài cho người phát minh. Những vật dụng được làm cho khí hậu ôn đới mang về đây thường chưa vừa: quá kín, quá nóng, không chịu được độ ẩm và nắng gắt quanh năm.
Lần tới trời đổ mưa lúc bạn đang ở ngoài đường, thử để ý xem mọi người xoay xở thế nào. Mỗi cách xoay xở vụng về là một đề bài chưa ai giải trọn.
Câu hỏi thường gặp
Áo mưa bộ hay áo mưa cánh dơi an toàn hơn khi đi xe máy?
Áo mưa bộ ôm người, không có vạt thừa nên thường an toàn hơn. Áo cánh dơi có thể cuốn vào bánh xe, che đèn hoặc gương nếu không mặc cẩn thận.
Vì sao mặc áo mưa lại bị ướt mồ hôi bên trong?
Vải càng kín nước thì hơi nóng và mồ hôi càng khó thoát ra. Áo có khe thoáng có vạt che hoặc vải thoáng khí giúp giảm tình trạng này.
Áo mưa nên có màu gì để an toàn?
Màu sáng nổi bật như vàng, cam, xanh lá sáng, kèm dải phản quang ở lưng, vai và ống quần giúp người khác dễ thấy bạn khi trời mưa tối.
Làm sao để áo mưa không cuốn vào bánh xe?
Chọn áo mưa bộ hoặc áo gọn, bó ống quần ở cổ chân, không để vạt áo thả dài xuống gần bánh xe và kiểm tra lại trước khi chạy.
Vật dụng nhập từ vùng lạnh có hợp với Việt Nam không?
Nhiều thứ chưa hợp vì được làm cho khí hậu mát, khô. Ở Việt Nam cần chú ý độ thoáng, khả năng chịu ẩm, chịu nắng gắt và mưa lớn bất chợt.
