Drone phun thuốc ruộng lúa giải ba bài toán cùng lúc: thiếu người chịu đeo bình phun, người phun phải lội ruộng và hít thuốc, và phun tay khó đều trên cánh đồng lớn. Đổi lại, người dùng phải trả giá bằng chuyện pin hết liên tục, gió đẩy thuốc sang ruộng bên, tiền đầu tư lớn, tay nghề điều khiển và thủ tục xin phép bay.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Minh. Tập này mình theo chân một anh kỹ sư cơ khí quê ở An Giang, người đã bỏ mấy mùa để chỉnh một chiếc drone phun cho hợp với ruộng quê mình, và kể lại những điều anh thấy từ bờ ruộng chứ không phải từ tờ quảng cáo.
Vấn đề thật: không ai muốn đeo bình phun nữa
Hồi nhỏ, anh kỹ sư hay theo cha ra ruộng mùa phun thuốc. Bình phun đeo lưng nặng trĩu, lội bùn tới gối, sương thuốc bay ngược vào mặt những hôm gió đổi chiều. Cha anh ho mấy ngày sau mỗi đợt phun.
Mấy năm gần đây, ở quê anh, việc đó ngày càng khó thuê người. Thanh niên lên thành phố làm công nhân, người ở lại phần lớn đã lớn tuổi. Mùa bệnh cao điểm, cả xóm tranh nhau mấy người phun thuê còn lại, ruộng nào tới lượt sau thì bệnh đã lan.
Drone phun không phải phát minh của anh. Nó đã có trên thị trường. Nhưng những chiếc đầu tiên anh thấy về quê chạy rất chật vật, và anh muốn hiểu vì sao.
Câu chuyện của anh là câu chuyện của người phát minh ở một tầng khác: không làm ra cái máy từ đầu, mà làm cho cái máy có sẵn sống được ở một nơi cụ thể.
Drone phun khác phun tay ở chỗ nào
Chiếc drone bay thấp phía trên ngọn lúa. Luồng gió từ các cánh quạt thổi mạnh xuống, ép những hạt thuốc chui vào sâu trong tán lá thay vì chỉ đọng trên mặt. Đây là một lợi thế mà người mới nghe ít biết: chính cánh quạt là một phần của cơ chế phun.
Drone bay theo đường đã vạch sẵn trên bản đồ ruộng, giữ tốc độ và độ cao đều, nên lượng thuốc rải xuống đều hơn so với tay người mệt dần về cuối buổi. Người điều khiển đứng trên bờ, không phải lội xuống ruộng.
Lượng nước pha thường ít hơn nhiều so với phun bằng bình đeo vai, nên dung dịch đậm hơn. Điều này có nghĩa là cách pha phải theo đúng hướng dẫn cho phun bằng máy bay không người lái trên nhãn thuốc, hoặc hỏi cán bộ bảo vệ thực vật, không thể pha theo thói quen cũ.
Nghe thì toàn ưu điểm. Nhưng khi mang về ruộng thật, anh gặp ba chuyện mà tờ quảng cáo không nói nhiều.
Pin, gió và bờ ruộng
Chuyện đầu tiên là pin. Mỗi chuyến bay chỉ được một lúc là phải hạ xuống thay pin và châm thuốc. Một buổi phun cần nhiều bộ pin xoay vòng, và một chiếc máy phát điện chạy dầu đặt ngay bờ ruộng để sạc. Anh cải tiến bằng một chiếc xe ba gác chở sẵn máy phát, bộ sạc, bồn pha thuốc, đỗ ở đầu bờ để mỗi lần hạ cánh chỉ mất ít phút.
Chuyện thứ hai là gió, chuyện đáng lo nhất. Hạt thuốc nhỏ từ trên cao gặp gió ngang có thể trôi sang ruộng bên trồng rau, sang ao cá, sang sân nhà người ta. Anh đặt luật cho mình: gió lớn là không bay, và luôn chừa một dải an toàn ở mép ruộng giáp nhà dân và ao nuôi.
Chuyện thứ ba là bờ ruộng và vật cản. Ruộng quê anh không vuông vức, có hàng dừa, trụ điện, dây điện chạy ngang. Mỗi thửa ruộng mới anh đều đi bộ một vòng trước khi bay, ghi lại vật cản lên bản đồ.
Anh hay nói: drone bay giỏi hơn người, nhưng người biết ruộng giỏi hơn drone.
Mua máy hay thuê dịch vụ
Nhiều bà con hỏi anh có nên mua một chiếc drone phun. Anh thường khuyên nhà ít ruộng đừng vội mua. Một chiếc máy tốt là khoản tiền lớn, cần người được đào tạo để điều khiển, cần bảo dưỡng, cần pin thay thế, và thời gian nằm không giữa hai mùa rất dài.
Mô hình phổ biến hơn là dịch vụ phun thuê: một người hoặc một nhóm đầu tư vài chiếc máy, học điều khiển bài bản, rồi đi phun cho cả vùng. Bà con trả tiền theo diện tích, không phải lo máy móc.
Đây cũng là một bài học cho người làm ra thiết bị mới: có khi sản phẩm thật không phải là cái máy, mà là dịch vụ quanh cái máy. Người nông dân cần ruộng được phun đúng lúc và an toàn, không nhất thiết cần sở hữu một chiếc drone.
Anh kỹ sư cuối cùng không bán máy. Anh mở một nhóm phun thuê, và dạy nghề cho vài thanh niên trong xóm, những người có lẽ đã lên thành phố nếu không có việc này.
Những điều an toàn không được bỏ qua
Drone giúp người phun tránh xa đám sương thuốc, nhưng không có nghĩa là hết nguy hiểm. Khâu pha thuốc và châm thuốc vào bình vẫn là lúc tiếp xúc gần nhất, phải đeo găng, khẩu trang phù hợp, kính và áo dài tay như khi phun tay.
Luôn đọc kỹ nhãn thuốc, dùng đúng loại, đúng cách pha, và tuân thủ thời gian cách ly trước khi thu hoạch. Vỏ chai thuốc phải thu gom đúng chỗ, không vứt xuống kênh.
Bay drone cũng phải xin phép theo quy định. Người làm dịch vụ nên hỏi cơ quan có thẩm quyền ở địa phương về thủ tục, đăng ký máy và vùng được bay, và báo cho hàng xóm quanh ruộng trước mỗi đợt phun.
Một phát minh chỉ thật sự tốt khi nó làm đời người dùng an toàn hơn, không chỉ nhanh hơn. Với drone phun thuốc, phần an toàn đó nằm nhiều ở người đứng trên bờ hơn là ở cái máy.
Câu hỏi thường gặp
Drone phun thuốc có tiết kiệm thuốc hơn phun tay không?
Drone thường dùng ít nước pha hơn và phun đều hơn, nhưng lượng thuốc cần theo hướng dẫn trên nhãn cho cách phun bằng máy. Không nên tự tăng giảm liều, hãy hỏi cán bộ bảo vệ thực vật khi chưa rõ.
Gió bao nhiêu thì không nên cho drone phun?
Không có một con số chung cho mọi máy và mọi loại thuốc. Nguyên tắc là gió càng mạnh thì thuốc càng dễ trôi, nên tham khảo hướng dẫn của nhà sản xuất và dừng khi thấy thuốc bay lệch ra ngoài ruộng.
Nhà ít ruộng có nên mua drone phun thuốc không?
Thường thuê dịch vụ hợp lý hơn, vì máy cần vốn lớn, người điều khiển được đào tạo, bảo dưỡng và pin thay thế. Mua máy hợp với người làm dịch vụ hoặc diện tích rất lớn.
Phun thuốc bằng drone có cần xin phép không?
Có, bay drone phải theo quy định về quản lý vùng trời và thiết bị bay. Nên hỏi cơ quan có thẩm quyền ở địa phương về thủ tục trước khi làm dịch vụ.
Người điều khiển drone phun có cần đồ bảo hộ không?
Cần, nhất là khi pha và châm thuốc vào bình. Găng tay, khẩu trang phù hợp, kính và áo dài tay là tối thiểu, và phải rửa tay kỹ sau khi làm.
