Người dùng đầu tiên của một phát minh nên là người đang khổ vì đúng vấn đề đó và chịu được một món đồ còn thô ráp, chứ không phải bạn bè hay người nhà vốn thương mình. Hãy đưa đồ cho họ mà không giải thích trước, ngồi xem họ loay hoay, để họ dùng thật trong vài tuần, và tin vào những gì họ làm hơn là những lời họ khen.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Minh. Tập này mình kể chuyện một cô kỹ sư trẻ ở Cần Thơ làm chiếc đế cân nhỏ đặt dưới bình gas, báo cho chủ quán biết khi gas sắp hết, và những người dùng đầu tiên đã sửa phát minh của cô theo cách cô không ngờ.
Người đầu tiên cô đưa thử là mẹ
Ý tưởng của cô đến từ chính nhà mình. Bình gas hay hết đúng lúc đang nấu dở bữa cơm, cả nhà phải chạy đi gọi đổi bình. Cô làm một cái đế cân tròn, đặt bình gas lên trên, cân biết bình còn nặng bao nhiêu, và khi gần hết thì bíp lên, đồng thời nhắn tin vào điện thoại.
Người đầu tiên cô đưa dùng thử là mẹ. Mẹ khen hay, khen tiện, dùng vài tuần, bảo không có gì phải sửa. Cô vui lắm.
Nhưng rồi cô nhận ra mẹ cô nấu mỗi ngày hai bữa, một bình gas dùng rất lâu, và mẹ khen vì thương con. Mẹ không phải người khổ nhất vì chuyện hết gas. Lời khen của mẹ là thật lòng, nhưng không nói cho cô biết sản phẩm có đáng tồn tại không.
Cô bắt đầu đi tìm những người thật sự đau đầu vì chuyện này.
Tìm người đang khổ vì đúng vấn đề
Người khổ nhất vì hết gas giữa chừng là những quán ăn nhỏ, quán nước, tiệm bánh. Hết gas lúc đông khách là mất khách. Họ thường có vài bình, đổi liên tục, và không có ai theo dõi.
Cô tìm được một cô chủ tiệm tạp hoá kiêm quán hủ tiếu buổi sáng ở đầu hẻm, một anh bán bánh xèo, và một quán cơm văn phòng. Cô nói thẳng: đây là bản thử, chưa hoàn hảo, có thể hỏng, cô sẽ ghé thường xuyên, và mong được nghe chê.
Cô chọn những người không quen biết mình từ trước. Họ không có lý do để khen cho vui. Nếu thứ này phiền, họ sẽ nói phiền, hoặc đơn giản là tháo ra cất đi.
Những người dùng đầu tiên tốt nhất có ba điểm chung: họ có vấn đề thật và gặp thường xuyên, họ đã từng tự xoay xở để giải quyết nó, và họ chịu được một món đồ chưa hoàn thiện.
Đưa đồ mà không giải thích, rồi ngồi xem
Lần đầu ghé quán hủ tiếu, cô định giải thích cách dùng. Rồi cô dừng lại, chỉ đưa chiếc đế cân và nói: cô thử lắp giúp con xem. Cô ngồi xuống ghế nhựa, im lặng quan sát.
Cô chủ quán đặt bình gas lên đế, nhưng đặt lệch, không nằm giữa. Đèn trên đế nằm phía sau bình, cô chủ không nhìn thấy. Cô chủ muốn biết còn bao nhiêu gas nhưng không có cách nào xem ngoài điện thoại, mà điện thoại để trong túi.
Ba điều đó, nếu cô kỹ sư giải thích trước, sẽ không bao giờ lộ ra. Người dùng sẽ làm theo lời cô dặn, và cô sẽ không biết người mua thật ngoài đời, không ai dặn, sẽ làm gì.
Về nhà, cô làm lại mặt đế có vòng lõm để bình tự vào giữa, đưa đèn báo ra phía trước và làm to hơn, thêm một dải đèn nhỏ cho biết gas còn nhiều hay ít chỉ bằng một cái liếc mắt.
Dùng thật vài tuần mới thấy điều thật
Sau lần sửa, cô để thiết bị ở ba quán trong nhiều tuần. Những gì lộ ra trong thời gian dài khác hẳn buổi thử đầu.
Ở quán bánh xèo, nước và dầu mỡ bắn lên đế cân, làm nút bấm kẹt. Ở quán cơm, chủ quán đổi bình mà quên đặt lên đế, thiết bị báo hết gas liên tục vì trên nó chẳng có gì. Ở tiệm hủ tiếu, sóng điện thoại trong bếp yếu, tin nhắn tới trễ.
Nhưng cũng có những điều tốt không ngờ. Cô chủ tiệm hủ tiếu bảo điều cô thích nhất không phải báo hết gas, mà là biết trước một hai ngày để gọi đổi bình vào giờ vắng, không phải gọi gấp. Cô kỹ sư chưa từng nghĩ tới giá trị đó.
Cô đo sự thành công bằng một câu hỏi đơn giản: sau vài tuần, họ có còn dùng không, hay đã tháo ra cất đi. Hai trong ba quán vẫn dùng. Quán thứ ba tháo ra vì kẹt nút. Cả hai con số đều là thông tin quý.
Tin việc họ làm hơn lời họ nói
Khi hết đợt thử, cô hỏi cả ba quán: nếu thiết bị này bán, cô chú có mua không. Cả ba đều nói có. Nhưng cô đã học được một điều: lời hứa về tương lai ít giá trị hơn một hành động nhỏ hôm nay.
Cô đề nghị một bước cụ thể: ai muốn giữ lại thiết bị thì trả một khoản nhỏ để giữ. Cô chủ hủ tiếu trả ngay và hỏi có thêm cái cho bình thứ hai không. Anh bánh xèo xin chờ bản chống nước. Quán cơm cảm ơn và trả lại.
Ba phản ứng đó nói nhiều hơn mọi lời khen. Người trả tiền là người thấy giá trị thật. Người xin chờ bản sau cho biết cô cần sửa gì trước. Người trả lại cho biết đây chưa phải khách của cô, ít nhất là bây giờ.
Những người dùng đầu tiên không chỉ thử sản phẩm của bạn. Họ cho bạn biết bạn đang làm ra một sản phẩm, hay chỉ đang làm ra một món đồ mình thích.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhờ bạn bè người thân dùng thử sản phẩm mới?
Có thể dùng để phát hiện lỗi rõ ràng, nhưng đừng dựa vào lời khen của họ để quyết định. Bạn bè và người thân thường khen vì quý mình, và nhiều khi không phải người có vấn đề thật.
Người dùng thử đầu tiên nên là ai?
Người đang gặp đúng vấn đề thường xuyên, đã từng tự xoay xở giải quyết, và chịu được một sản phẩm chưa hoàn thiện. Tốt nhất là người không quen biết mình từ trước.
Vì sao không nên giải thích cách dùng trước khi cho thử?
Vì người mua thật ngoài đời sẽ không có ai hướng dẫn. Quan sát họ tự dùng giúp lộ ra những chỗ thiết kế khó hiểu mà lời giải thích sẽ che đi.
Nên cho người dùng thử trong bao lâu?
Đủ lâu để sản phẩm gặp những tình huống thật như bẩn, quên, hỏng, sóng yếu. Thường vài tuần cho thấy nhiều điều hơn hẳn một buổi thử.
Làm sao biết người dùng thử thật sự cần sản phẩm?
Xem họ có tiếp tục dùng khi không ai nhắc, và có sẵn lòng cam kết một bước nhỏ như trả tiền giữ lại hay giới thiệu người khác không.
