Thấy người khác đã làm ra thứ giống phát minh của mình chưa chắc là tin xấu, vì nó chứng minh rằng có người cần thứ đó. Việc nên làm là đọc thật kỹ sản phẩm của họ, nhất là những lời chê của khách, tìm nhóm người dùng mà họ phục vụ chưa tốt, và chỉ dừng lại khi họ đã làm tốt hơn cho đúng những người mình nhắm tới mà mình không có lợi thế nào.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Minh. Tập này mình kể chuyện một chàng kỹ sư trẻ ở Sài Gòn, người đã làm gần một năm một chiếc máy lọc không khí nhỏ cho phòng trọ, rồi một ngày bước vào siêu thị điện máy và thấy trên kệ một thứ gần giống hệt.
Cái ngày đứng sững trước kệ hàng
Chàng kỹ sư làm chiếc máy lọc không khí vì chính phòng trọ của mình: nhỏ, bí, sát đường nhiều bụi. Máy trên thị trường anh thấy quá to, quá ồn cho một căn phòng mười mấy mét vuông. Anh làm một chiếc nhỏ gọn, chạy êm, đặt đầu giường.
Một buổi chiều, anh vào siêu thị điện máy mua đồ, và trên kệ có một chiếc máy lọc nhỏ, dáng gần giống của anh, quảng cáo chạy êm, hợp phòng nhỏ. Anh đứng sững mấy phút. Về nhà, anh không mở máy tính suốt một tuần.
Cảm giác đó rất quen với người làm phát minh: như thể một năm công sức vừa bị ai đó lấy mất. Nhiều người dừng hẳn ở chỗ này.
Nhưng sau một tuần, anh quyết định làm một việc khác: mua chiếc máy đó về, và tìm hiểu nó thật kỹ.
Có người làm trước nghĩa là có người cần
Điều đầu tiên anh nhận ra là việc có người làm trước thật ra xác nhận một điều anh chưa chắc: có người cần máy lọc nhỏ cho phòng nhỏ. Một công ty đã dám sản xuất và bày bán, tức là họ đã thấy nhu cầu đủ lớn.
Nếu không ai làm thứ giống mình, có hai khả năng. Một là mình phát hiện ra điều người khác chưa thấy. Hai là thứ đó không ai cần. Khả năng thứ hai phổ biến hơn nhiều người nghĩ.
Hơn nữa, người đi trước không phải lúc nào cũng thắng. Rất nhiều sản phẩm đầu tiên trong một loại hàng không phải là sản phẩm được nhớ tới. Người đi sau học được từ sai lầm của người đi trước, và làm tốt hơn.
Anh bắt đầu nhìn chiếc máy trên kệ không phải như kẻ thù, mà như một bản mẫu miễn phí mà người khác đã bỏ tiền ra làm giúp mình.
Đọc lời chê của khách hàng người khác
Anh dùng thử chiếc máy đó vài tuần, rồi đọc hết những đánh giá của người mua trên các sàn bán hàng. Anh bỏ qua những lời khen chung chung, tập trung vào những lời chê lặp đi lặp lại.
Có ba lời chê hay gặp. Lõi lọc thay thế khó mua và đắt so với máy. Máy êm ở mức thấp nhưng ở mức cao thì ồn không ngủ được. Và trong mùa nồm ẩm, máy có mùi lạ.
Mỗi lời chê là một cơ hội. Anh thiết kế lại để máy của mình dùng loại lõi lọc có kích thước phổ biến, dễ mua ở nhiều nơi. Anh tập trung làm cho máy thật êm ở mọi mức, vì người ở phòng trọ ngủ ngay cạnh máy. Anh tìm hiểu nguyên nhân mùi và thêm chế độ chạy khô.
Lời chê của khách hàng người khác là bản đồ chỉ đường miễn phí. Họ đã trả tiền để cho bạn biết sản phẩm kia hụt ở đâu.
Tìm người dùng mà họ phục vụ chưa tốt
Bước tiếp theo, anh tự hỏi: chiếc máy kia được làm cho ai. Nhìn cách quảng cáo, giá bán và nơi bày bán, anh đoán nó nhắm tới gia đình ở căn hộ, có phòng ngủ riêng cho con.
Người ở phòng trọ thì khác. Họ ít tiền hơn, hay chuyển chỗ ở, cần thứ nhẹ, gọn, dễ mang theo khi dọn nhà. Họ mua qua mạng nhiều hơn là vào siêu thị. Anh quyết định làm cho đúng nhóm người đó: nhỏ hơn, nhẹ hơn, giá vừa hơn, bán qua kênh mà người ở trọ hay dùng.
Cùng một loại sản phẩm, nhưng làm cho một nhóm người khác, với một lời hứa khác, là đủ để hai sản phẩm cùng sống. Thị trường hiếm khi chỉ có chỗ cho một người.
Anh cũng tìm hiểu xem chiếc máy kia có được bảo hộ gì về kiểu dáng hay giải pháp kỹ thuật không, để tránh làm trùng. Chuyện này anh hỏi một người đại diện sở hữu công nghiệp, vì đó là lĩnh vực cần người có chuyên môn.
Khi nào thì nên dừng
Không phải lúc nào cũng nên làm tiếp. Có những trường hợp dừng lại là khôn ngoan. Khi người đi trước đã làm tốt hơn mình cho đúng những người mình nhắm tới, giá rẻ hơn, kênh bán rộng hơn, và mình không nghĩ ra lợi thế nào để khác đi. Khi họ có bảo hộ hợp pháp cho đúng giải pháp mình dùng và mình không có cách làm khác.
Dừng không có nghĩa là mất trắng. Một năm làm chiếc máy lọc dạy chàng kỹ sư về luồng khí, về tiếng ồn, về cách làm vỏ, về cách tìm linh kiện. Những thứ đó đi theo anh sang sản phẩm tiếp theo.
Trong câu chuyện này, anh quyết định làm tiếp, vì anh thấy rõ nhóm người mình phục vụ và những lời chê mình giải được. Nhưng anh cũng đặt ra một mốc: nếu sau lô hàng đầu không có ai mua lại lõi lọc, anh sẽ dừng.
Lần tới bạn thấy ai đó làm ra thứ giống mình, hãy cho mình một tuần để buồn. Rồi mua thứ đó về, dùng nó, đọc lời chê về nó. Rất có thể, câu trả lời cho câu hỏi dừng hay làm tiếp đang nằm trong những lời chê đó.
Câu hỏi thường gặp
Phát hiện đối thủ đã có sản phẩm giống thì có nên bỏ?
Không nhất thiết. Nó cho thấy có nhu cầu thật. Hãy tìm hiểu kỹ sản phẩm của họ, lời chê của khách và nhóm người dùng họ chưa phục vụ tốt trước khi quyết định.
Làm sao tìm điểm khác biệt so với sản phẩm đã có?
Đọc kỹ đánh giá của khách hàng về sản phẩm kia, tìm những lời chê lặp lại và những nhóm người dùng có nhu cầu riêng mà sản phẩm đó chưa đáp ứng.
Người làm trước có luôn thắng không?
Không. Nhiều sản phẩm đầu tiên trong một loại hàng không phải là sản phẩm thành công nhất. Người đi sau có thể học từ sai lầm của người đi trước.
Làm sao biết sản phẩm kia có được bảo hộ không?
Nên hỏi người đại diện sở hữu công nghiệp hoặc người có chuyên môn để tra cứu và tư vấn, tránh làm trùng giải pháp đang được bảo hộ.
Khi nào nên dừng một dự án phát minh?
Khi đối thủ đã phục vụ tốt hơn đúng nhóm người mình nhắm tới mà mình không có lợi thế nào, hoặc khi đã tới mốc dừng đặt trước mà vẫn không có dấu hiệu người dùng cần.
