Trước khi bán một sản phẩm mới, người làm cần biết nó thuộc nhóm hàng nào có quy chuẩn an toàn bắt buộc. Những nhóm hay gặp với người phát minh là đồ điện, sản phẩm có pin, đồ chơi trẻ em, đồ chạm vào thực phẩm và thiết bị có phát sóng không dây. Lời khuyên quan trọng nhất là hỏi cơ quan quản lý chất lượng thật sớm, và thiết kế để qua kiểm định ngay từ những bản đầu, chứ không đợi tới lúc sắp bán.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Minh. Tập này mình kể chuyện một nhóm trẻ ở Hà Nội làm chiếc ấm pha trà giữ nhiệt tự động, và mấy tháng họ phải làm lại gần hết sau khi mang sản phẩm tới phòng thử nghiệm.
Chiếc ấm hoàn hảo và buổi sáng ở phòng thử nghiệm
Nhóm làm một chiếc ấm điện có thể đun nước tới đúng nhiệt độ hợp với từng loại trà, rồi giữ ấm suốt buổi. Bản mẫu chạy đẹp, bạn bè dùng thử khen nức nở. Họ đã in hộp, làm trang bán hàng, chỉ chờ ngày ra mắt.
Một người quen làm trong ngành điện gia dụng hỏi: ấm đã kiểm định chưa. Nhóm ngơ ngác. Họ nghĩ kiểm định là chuyện của hãng lớn.
Họ tìm hiểu và biết rằng thiết bị điện gia dụng thuộc nhóm hàng có quy chuẩn an toàn phải đáp ứng trước khi đưa ra thị trường. Họ mang mẫu tới một phòng thử nghiệm để thử trước.
Kết quả làm họ lặng người. Có chỗ khoảng cách giữa phần điện và vỏ ngoài chưa đủ. Có chỗ dây nguồn chưa được giữ chắc, giật mạnh có thể tuột. Và khi cố tình để ấm chạy khô không có nước, bộ tự ngắt phản ứng chậm hơn yêu cầu.
Những nhóm hàng người phát minh hay gặp
Đồ điện chạy bằng điện lưới là nhóm đầu tiên. Rủi ro chính là điện giật và cháy. Kiểm định xem xét cách điện, nối đất, dây nguồn, khả năng chịu nhiệt, và cách thiết bị phản ứng khi có sự cố.
Sản phẩm có pin, nhất là pin lithium, là nhóm thứ hai. Pin có thể phồng, nóng, cháy nếu mạch sạc và bảo vệ không đạt. Pin còn có quy định riêng khi vận chuyển, nhiều đơn vị gửi hàng hỏi kỹ trước khi nhận.
Đồ chơi trẻ em là nhóm thứ ba, với những yêu cầu về chi tiết nhỏ, cạnh sắc, chất liệu và sơn. Đồ chạm vào thực phẩm như cốc, hộp, dụng cụ bếp là nhóm thứ tư, liên quan tới việc vật liệu có thôi ra chất gì vào thức ăn không, nhất là khi gặp nóng hay axit.
Thiết bị có phát sóng không dây, như những thứ nối mạng hay có sóng vô tuyến, là nhóm thứ năm, cũng có quy định riêng. Mình không nêu số hiệu văn bản vì chúng có thể thay đổi. Cách chắc chắn nhất là hỏi cơ quan quản lý chất lượng hoặc tổ chức chứng nhận xem sản phẩm của mình phải theo quy chuẩn nào.
Thiết kế để qua kiểm định từ đầu
Nhìn lại, nhóm làm ấm tiếc nhất là đã thiết kế xong xuôi rồi mới hỏi. Nếu biết yêu cầu từ đầu, họ đã chừa đủ khoảng cách cách điện, chọn đúng loại dây nguồn có bộ giữ dây, dùng hai tầng bảo vệ chống chạy khô thay vì một.
Sửa sau khi đã có khuôn vỏ, đã in hộp, đã đặt linh kiện tốn gấp nhiều lần sửa trên bản vẽ. Có chi tiết họ phải làm lại khuôn.
Bài học của họ là đọc yêu cầu của quy chuẩn ngay khi bắt đầu, dù chỉ để biết những điểm lớn. Chọn linh kiện quan trọng như bộ nguồn, bộ tự ngắt nhiệt, pin từ nhà cung cấp có chứng nhận sẵn. Linh kiện đã được chứng nhận giúp việc kiểm định cả sản phẩm dễ hơn nhiều.
Và thử trước tại phòng thử nghiệm với bản mẫu, trước khi làm hàng loạt. Một lần thử sớm rẻ hơn rất nhiều so với một lần trượt muộn.
Nhãn, hướng dẫn và lời cảnh báo
Qua kiểm định chưa phải là hết. Sản phẩm bán ra còn phải có nhãn hàng hoá theo quy định, với những thông tin như tên sản phẩm, nơi sản xuất, thông số kỹ thuật, hướng dẫn sử dụng và cảnh báo an toàn khi cần.
Nhóm làm ấm viết lại tờ hướng dẫn, lần này không chỉ về cách pha trà ngon, mà cả những điều không được làm: không nhúng đế vào nước, không đun khi không có nước, không để trẻ em tự dùng, rút điện khi không dùng lâu.
Lời cảnh báo không làm sản phẩm kém hấp dẫn. Nó cho người mua thấy người làm đã nghĩ tới sự an toàn của họ.
Họ cũng tìm hiểu về trách nhiệm của người bán khi sản phẩm gây hại, và cân nhắc bảo hiểm trách nhiệm sản phẩm. Một sản phẩm điện hỏng có thể gây hại lớn hơn nhiều so với giá trị của chính nó.
An toàn là một phần của phát minh
Sau vài tháng làm lại, chiếc ấm của nhóm qua kiểm định. Nó trông gần như cũ, nhưng bên trong đã khác: dây nguồn được giữ chắc, khoảng cách an toàn đủ, hai tầng bảo vệ chạy khô, vỏ ngoài không nóng quá mức khi chạm tay.
Nhóm kể rằng lúc đầu họ coi kiểm định là thủ tục phiền hà chặn đường ra mắt. Sau đó họ thấy nó là một người thầy nghiêm khắc chỉ ra những chỗ yếu mà cả nhóm, vì quá yêu sản phẩm, đã không nhìn thấy.
Người làm sản phẩm nhỏ thường ngại kiểm định vì tốn thời gian và tiền. Nhưng một vụ cháy, một đứa trẻ bị thương, có thể xoá sổ một thương hiệu nhỏ chỉ trong một ngày, chưa kể hậu quả với người dùng.
Một phát minh chưa an toàn là một phát minh chưa xong. Hãy đưa câu hỏi về an toàn vào ngay bản vẽ đầu tiên, và bạn sẽ không phải vẽ lại từ đầu vào phút cuối.
Câu hỏi thường gặp
Sản phẩm nào phải kiểm định trước khi bán ở Việt Nam?
Nhiều nhóm hàng có quy chuẩn an toàn bắt buộc, như đồ điện, đồ chơi trẻ em, một số đồ chạm thực phẩm, thiết bị phát sóng. Nên hỏi cơ quan quản lý chất lượng để biết sản phẩm cụ thể của mình.
Nên hỏi ai về quy chuẩn an toàn cho sản phẩm mới?
Có thể hỏi cơ quan quản lý tiêu chuẩn đo lường chất lượng ở địa phương, các tổ chức chứng nhận và phòng thử nghiệm. Họ sẽ chỉ ra quy chuẩn áp dụng và thủ tục cần làm.
Vì sao nên thử kiểm định sớm với bản mẫu?
Vì sửa thiết kế trên bản vẽ rẻ hơn rất nhiều so với sửa khi đã làm khuôn, in hộp, đặt linh kiện. Thử sớm giúp phát hiện điểm yếu trước khi tốn kém.
Dùng linh kiện đã chứng nhận có lợi gì?
Linh kiện quan trọng như bộ nguồn, pin, bộ tự ngắt đã có chứng nhận giúp việc kiểm định cả sản phẩm thuận lợi hơn và giảm rủi ro trượt.
Nhãn sản phẩm cần có những gì?
Thường gồm tên sản phẩm, thông tin nơi sản xuất, thông số kỹ thuật, hướng dẫn sử dụng và cảnh báo an toàn. Nên tìm hiểu quy định về nhãn hàng hoá cho đúng nhóm sản phẩm.
