Làm đồ chơi cho trẻ nhỏ, phần khó nhất không phải là làm cho vui, mà là làm cho an toàn: không có chi tiết nhỏ nào trẻ nuốt được, không có pin cúc áo hay nam châm nhỏ có thể rời ra, không có cạnh sắc, sơn phải an toàn khi trẻ ngậm, dây không được dài. Và nếu đem bán, đồ chơi phải được kiểm định theo quy chuẩn an toàn.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Minh. Tập này mình kể chuyện một anh thợ mộc ở Hội An, bắt đầu làm đồ chơi gỗ cho đứa con đầu lòng, rồi dần dần hàng xóm đặt làm, và bài học đắt giá nhất anh nhận được lại đến từ chính một món đồ chơi anh tự tin nhất.
Từ món quà cho con tới đơn đặt hàng
Anh thợ mộc có tay nghề, gỗ vụn trong xưởng thì nhiều. Khi con gái được một tuổi, anh làm cho con một bộ khối gỗ, một chiếc xe kéo, một con vịt có bánh xe. Con thích, vợ thích, hàng xóm sang chơi cũng thích.
Chẳng mấy chốc, người quen đặt làm. Rồi có người muốn mua để bày bán trong tiệm đồ lưu niệm. Anh bắt đầu nghĩ tới chuyện làm đồ chơi gỗ như một nghề phụ.
Anh nghĩ phần khó sẽ là thiết kế cho đẹp, cho vui, cho khác đồ nhựa ngoài chợ. Anh chưa nghĩ nhiều tới an toàn, vì đồ gỗ trông có vẻ lành hơn đồ nhựa.
Cho tới một buổi chiều, con gái anh ngậm một con vịt gỗ, và cái bánh xe nhỏ bung ra nằm trong miệng bé.
Chi tiết nhỏ và nỗi sợ lớn nhất
Anh kịp lấy ra. Nhưng buổi chiều đó thay đổi hẳn cách anh làm đồ chơi. Trẻ nhỏ khám phá thế giới bằng miệng. Bất cứ thứ gì vừa miệng trẻ đều có thể bị ngậm, và bất cứ thứ gì đủ nhỏ đều có thể bị nuốt hay mắc nghẹn.
Anh bắt đầu thử mọi chi tiết bằng một mẹo thô mà nhiều cha mẹ vẫn dùng: xem nó có lọt qua lõi cuộn giấy vệ sinh không. Lọt qua là quá nhỏ cho trẻ dưới ba tuổi. Mẹo này không thay được phép đo tiêu chuẩn, nhưng giúp anh loại ngay những thiết kế nguy hiểm.
Bánh xe con vịt được làm to hơn, trục xuyên suốt thân, hai đầu trục được chốt chặt tới mức anh dùng kìm kéo mạnh cũng không bung. Anh bỏ hẳn những chi tiết dán keo, vì keo có thể lão hoá và bong ra sau vài tháng trẻ ngậm, gặm, ném.
Anh hiểu ra rằng một món đồ chơi không chỉ cần an toàn lúc mới, mà cần an toàn cả khi nó đã bị trẻ hành hạ cả năm trời.
Những thứ nguy hiểm hơn ta tưởng
Khi tìm hiểu kỹ, anh biết thêm những mối nguy mà trước đó anh không để ý. Pin cúc áo, loại pin tròn dẹt nhỏ trong đồ chơi có đèn, có tiếng, cực kỳ nguy hiểm nếu trẻ nuốt, có thể gây tổn thương nặng rất nhanh. Nam châm nhỏ cũng vậy, nhất là khi trẻ nuốt từ hai viên trở lên.
Anh quyết định đồ chơi của mình không dùng pin và nam châm. Nếu sau này có món cần pin, ngăn pin phải được khoá bằng vít, trẻ không mở được.
Dây kéo của chiếc xe gỗ được anh làm ngắn lại, vì dây dài có thể quấn quanh cổ trẻ. Cạnh và góc được mài tròn hết, bề mặt được chà nhẵn để không có dằm gỗ. Lỗ nhỏ trên đồ chơi được tính kích thước để ngón tay trẻ không thò vào rồi kẹt.
Sơn là chuyện lớn cuối cùng. Anh chuyển sang dùng sơn và dầu phủ được ghi rõ là an toàn cho đồ chơi trẻ em, có thông tin rõ nguồn gốc, và để khô thật kỹ trước khi giao.
Cắn, kéo, thả rơi: cách thử một món đồ chơi
Anh lập một quy trình thử cho mỗi mẫu đồ chơi mới, mô phỏng những gì một đứa trẻ sẽ làm. Thả rơi từ độ cao ngang bàn nhiều lần xuống nền gạch. Kéo mạnh mọi chi tiết thò ra. Ngâm nước rồi phơi khô, vì trẻ sẽ làm ướt đồ chơi bằng nước bọt, bằng nước tắm.
Anh cũng để đồ chơi cho vài đứa trẻ trong xóm chơi thật, dưới sự trông chừng của cha mẹ, rồi thu lại xem chỗ nào mòn, chỗ nào nứt, chỗ nào sơn tróc. Những gì trẻ làm với đồ chơi luôn vượt quá trí tưởng tượng của người lớn.
Có mẫu anh rất thích nhưng sau đợt thử phải bỏ, vì một chi tiết trang trí tinh xảo bị gãy ra thành mảnh nhỏ. Đẹp mà nguy hiểm thì không được bán.
Anh ghi trên mỗi món đồ chơi độ tuổi phù hợp, và lời nhắc cha mẹ trông chừng trẻ khi chơi. Không có đồ chơi nào thay được mắt người lớn.
Vui thật sự nằm ở đâu
Sau khi an toàn đã chắc chắn, anh mới quay lại câu hỏi vui thế nào. Anh để ý con gái chơi lâu nhất không phải với chiếc xe có nhiều chi tiết, mà với bộ khối gỗ đơn giản. Bé xếp thành nhà, thành tàu, thành bàn ăn cho búp bê, mỗi ngày một kiểu.
Đồ chơi mở, tức là đồ chơi không có một cách chơi duy nhất, thường giữ trẻ lâu hơn đồ chơi chỉ làm được một việc. Và đồ chơi mở thường lại đơn giản, ít chi tiết nhỏ, nên an toàn hơn. An toàn và vui, hoá ra đi cùng một hướng.
Khi bắt đầu bán nhiều hơn, anh tìm hiểu và biết rằng đồ chơi trẻ em bán ra thị trường phải đáp ứng quy chuẩn an toàn và được kiểm tra theo quy định. Anh liên hệ cơ quan quản lý chất lượng ở địa phương để được hướng dẫn, thay vì tự cho rằng đồ gỗ thủ công thì không cần.
Nhìn lại, anh bảo buổi chiều con gái ngậm con vịt gỗ là bài học quý nhất nghề của anh. Làm đồ cho trẻ, người làm phải lo trước những điều mà trẻ không biết để sợ.
Câu hỏi thường gặp
Đồ chơi cho trẻ dưới ba tuổi cần tránh những gì?
Tránh chi tiết nhỏ có thể nuốt, pin cúc áo, nam châm nhỏ, dây dài, cạnh sắc, sơn không rõ nguồn gốc và những bộ phận dễ gãy thành mảnh nhỏ.
Vì sao pin cúc áo nguy hiểm với trẻ nhỏ?
Nếu trẻ nuốt, pin có thể gây tổn thương nặng bên trong cơ thể rất nhanh. Đồ chơi có pin phải có ngăn pin khoá bằng vít, và cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu nghi nuốt pin.
Đồ chơi gỗ có an toàn hơn đồ chơi nhựa không?
Không tự động an toàn hơn. Đồ gỗ vẫn có thể có chi tiết nhỏ, dằm gỗ, sơn độc hại hay bộ phận dán keo bong ra. An toàn phụ thuộc vào thiết kế và vật liệu.
Làm đồ chơi thủ công để bán có cần kiểm định không?
Đồ chơi trẻ em bán ra thị trường cần đáp ứng quy chuẩn an toàn theo quy định. Nên hỏi cơ quan quản lý chất lượng ở địa phương để được hướng dẫn cụ thể.
Đồ chơi nào giữ trẻ chơi lâu?
Đồ chơi mở như khối gỗ, bộ xếp hình đơn giản cho phép trẻ chơi theo nhiều cách thường giữ trẻ lâu hơn đồ chơi chỉ có một chức năng.
